بسم الله الرحمن الرحیم

شیطان بر چه کسانی سلطه دارد ؟

در این آیات مشاهده میکنیم که خداوند میفرماید ، شیطان بر کسانی که دچار شک و تردید هستند سلطه پیدا میکند ونه بر اهل ایمان و یقین .

در ادامه  خداوند  میفرماید شیطان ، گمانی راکه  قبلا  کرده بود ، محقق یافت چرا که اهل شک و تردید از او پیروی کردند .

ودر ادامه خداوند میفرماید تحقق گمان شیطان یعنی همان سلطنت او بر انسانها  ، سلطنت حقیقی نیست ودر واقع تعبیر دقیق تر، آن است که خداوند میفرماید هیچ گونه سلطنتی برای شیطان وجود نداشت و این رفتار فقط ، برای جدا سازی اهل حق از اهل باطل و شک بوده است  .

در ادامه آیاتی که در آنها شیطان ادعای سلطه داشتن بر انسانها را میکند بیان شده ، تا مشخص شود نتنها این ادعای سلطنت شیطان  ،یک ادعای بی اساس میباشد بلکه خداوند در آیه 21 سوره سباء این ادعای او را به طور صریح رد میکند والبته  بیان شده  که خود شیطان  نیز ،در روز قیامت و هنگامه حساب و کتاب ، رو به کسانی که از او تبعیت کرده اند میکند و به آنها میگوید من بر شما هیچ سلطنتی نداشتم من فقط به شما وعده دادم ، وعده های بی اساسی که از آنها تخلف نیز کردم.

در حالی که خداوند هرگز از وعده های خود تخلف نمیکند .

سوره سباء

وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيهِْمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقًا مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ(20)

يقينا ، ابليس گمان خود را درباره آنها محقّق يافت  پس همگى از او پيروى كردند جز گروه اندكى از مؤمنان! (20)

وَ مَا كَانَ لَهُ عَلَيهِْم مِّن سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يُؤْمِنُ بِالاَْخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فىِ شَكٍ‏ّ  وَ رَبُّكَ عَلىَ‏ كلُ‏ِّ شىَ‏ْءٍ حَفِيظٌ(21)

او سلطه بر  آن کسانی که از او تبعیت کردند  نداشت (بلکه  هدف ما از وجود او ) فقط  براى اين بود كه مؤمنان به آخرت را از  كسانى كه در شكّ هستند جدا كنيم  و پروردگار تو، نگاهبان همه چيز است! (21)

شیطان در این آیات هر گونه مسئولیت را نسبت به پیروانش رد میکند وبیان میکند که من هیچ سلطنتی حتی بر شما نداشتم و ندارم :

إبراهيم : 22   وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لي‏ فَلا تَلُومُوني‏ وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمينَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ

و شيطان، هنگامى كه كار تمام مى‏شود، مى‏گويد: «خداوند به شما وعده حق داد و من به شما وعده (باطل) دادم، و تخلّف كردم! من بر شما تسلّطى نداشتم، جز اينكه دعوتتان كردم و شما دعوت مرا پذيرفتيد! بنا بر اين، مرا سرزنش نكنيد خود را سرزنش كنيد! نه من فريادرس شما هستم، و نه شما فريادرس من! من خود از قبل ، نسبت به آن چه شما  من را در آن شریک میکردید کافر شده بودم ، مسلّماً ستمكاران عذاب دردناكى دارند! (22)

اصل ماجرا و علت شیطان شدن شیطان را باید در این آیات جستجو کرد .

خداوند در این آیات بیان میکند که من شیطان را شیطان نیافریدم بلکه او با استفاده از اختیاری که به او داده بودم نا فرمانی من را کرد و هر کسی  که دارای قدرت و اختیار است نیز ممکن است مانند شیطان از فرمان من سر پیچی کند بنا بر این او نیز از کسانی خواهد بود که به دنبال شیطان  درآمده و خود نیز شیطان خواهد بود ولو یک انسان باشد ( شیاطین الجن و الانس 112 انعام)

الحجر :

وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْانسَانَ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ(26)

وَ الجَْانَّ خَلَقْنَاهُ مِن قَبْلُ مِن نَّارِ السَّمُومِ(27)

وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَئكَةِ إِنىّ‏ِ خَلِقُ  بَشَرًا مِّن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ(28)

فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِى فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِينَ(29)

فَسَجَدَ الْمَلَئكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ(30)

إِلَّا إِبْلِيسَ أَبىَ أَن يَكُونَ مَعَ السَّجِدِينَ(31)

قَالَ يَإِبْلِيسُ مَا لَكَ أَلَّا تَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ(32)

قَالَ لَمْ أَكُن لّأَِسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ(33)

قَالَ فَاخْرُجْ مِنهَْا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ(34)

وَ إِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلىَ‏ يَوْمِ الدِّينِ(35)

قَالَ رَبّ‏ِ فَأَنظِرْنىِ إِلىَ‏ يَوْمِ يُبْعَثُونَ(36)

قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنظَرِينَ(37)

إِلىَ‏ يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ(38)

قَالَ رَبّ‏ِ بمَِا أَغْوَيْتَنىِ لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فىِ الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنهَُّمْ أَجْمَعِينَ(39)

إِلَّا عِبَادَكَ مِنهُْمُ الْمُخْلَصِينَ(40)

قَالَ هَاذَا صِرَاطٌ عَلىَ‏َّ مُسْتَقِيمٌ(41)

إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيهِْمْ سُلْطَنٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ(42)

وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ(43)

لهََا سَبْعَةُ أَبْوَابٍ لِّكلُ‏ِّ بَابٍ مِّنهُْمْ جُزْءٌ مَّقْسُومٌ(44)

إِنَّ الْمُتَّقِينَ فىِ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ(45)

ما انسان را از گِل خشكيده‏اى (همچون سفال) كه از گِل بد بوى (تيره رنگى) گرفته شده بود آفريديم! (26)

و جن را پيش از آن، از آتش گرم و سوزان خلق كرديم! (27)

و  هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان گفت: «من بشرى را از گل خشكيده‏اى كه از گل بدبويى گرفته شده، مى‏آفرينم. (28)

هنگامى كه كار آن را به پايان رساندم، و در او از روح خود (يك روح شايسته و بزرگ) دميدم، همگى براى او سجده كنيد!» (29)

همه فرشتگان، بى استثنا، سجده كردند ... (30)

جز ابليس، كه ابا كرد از اينكه با سجده كنندگان باشد. (31)

 (خداوند) فرمود: «اى ابليس! چرا با سجده كنندگان نيستى؟!» (32)

گفت: «من هرگز براى بشرى كه او را از گل خشكيده‏اى كه از گل بدبويى گرفته شده است آفريده‏اى، سجده نخواهم كرد!» (33)

فرمود: «از صف آنها [فرشتگان‏] بيرون رو، كه رانده‏شده‏اى (از درگاه ما!). (34)

و لعنت (و دورى از رحمت حق) تا روز قيامت بر تو خواهد بود!» (35)

گفت: «پروردگارا! مرا تا روز رستاخيز مهلت ده (و زنده بگذار!)» (36)

فرمود: «تو از مهلت يافتگانى! (37)

 (امّا نه تا روز رستاخيز، بلكه) تا روز وقت معيّنى.» (38)

گفت: «پروردگارا! چون مرا گمراه ساختى، من (نعمتهاى مادّى را) در زمين در نظر آنها زينت مى‏دهم، و همگى را گمراه خواهم ساخت، (39)

مگر بندگان مخلصت را.» (40)

فرمود: «اين راه مستقيمى است كه بر عهده من است (و سنّت هميشگيم) ... (41)

كه بر بندگانم تسلّط نخواهى يافت مگر گمراهانى كه از تو پيروى مى‏كنند (42)

و دوزخ، ميعادگاه همه آنهاست! (43)

هفت در دارد و براى هر درى، گروه معيّنى از آنها تقسيم شده‏اند! (44)

به يقين، پرهيزگاران در باغها (ى سرسبز بهشت) و در كنار چشمه‏ها هستند. (45)

تکرار اصل ماجرا از یک زاویه دیگر:

در این آیات خداوند به طور مطلق بیان میکند که تو ای شیطان  هیچ گونه سلطنتی بر بندگان صالح من نداری و نخواهی داشت وسزای هر کس که از تو تبعیت کند آتش جهنم است بنا بر این با صدای بلند هر کسی را که در توان داری به سمت زشتی ها دعوت کن اما این کار تو به این معنا نیست که همه آنها از تو تبعیت میکنند بلکه بندگان صالح من هرگز از تو تبعیت نمیکنند و همان طور که درآیات سوره سباء بیان شد این کار فقط برای این است که مومنین و اهل یقین از اهل شک وتردید جداشده و شناسایی شوند .

الإسراء :

وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَئكَةِ اسْجُدُواْ لاَِدَمَ فَسَجَدُواْ إِلَّا إِبْلِيسَ قَالَ ءَ أَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا(61)

(به ياد آوريد) زمانى را كه به فرشتگان گفتيم: «براى آدم سجده كنيد!» آنها همگى سجده كردند، جز ابليس كه گفت: «آيا براى كسى سجده كنم كه او را از خاك آفريده‏اى؟!» (61)

قَالَ أَ رَءَيْتَكَ هَاذَا الَّذِى كَرَّمْتَ عَلىَ‏َّ لَئنِ‏ْ أَخَّرْتَنِ إِلىَ‏ يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا(62)

(سپس) گفت: «به من بگو، اين كسى را كه بر من برترى داده‏اى (به چه دليل بوده است؟) اگر مرا تا روز قيامت زنده بگذارى، همه فرزندانش را، جز عده كمى، گمراه و ريشه‏كن خواهم ساخت!» (62)

قَالَ اذْهَبْ فَمَن تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكمُ‏ْ جَزَاءً مَّوْفُورًا(63)

فرمود: «برو! هر كس از آنان از تو تبعيت كند، جهنم كيفر شماست، كيفرى است فراوان! (63)

وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنهُْم بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيهِْم بخَِيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شَارِكْهُمْ فىِ الْأَمْوَالِ وَ الْأَوْلَادِ وَ عِدْهُمْ  وَ مَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَنُ إِلَّا غُرُورًا(64)

 هر كدام از آنها را مى‏توانى با صدايت تحريك كن! و لشكر سواره و پياده‏ات را بر آنها گسيل دار! و در ثروت و فرزندانشان شركت جوى! و آنان را با وعده‏ها سرگرم كن!- ولى شيطان، جز فريب و دروغ، وعده‏اى به آنها نمى‏دهد- (64)

إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ  وَ كَفَى‏ بِرَبِّكَ وَكِيلًا(65)

تو هرگز سلطه‏اى بر بندگان من، نخواهى يافت و همين قدر كافى است كه پروردگارتو حافظ آنها باشد.» (65)

در این آیات باز بیان میشود که شیطان بر کسانی که به خدا ایمان آورده اند و بر او توکل میکنند سلطنت ندارد بلکه همان طور که خداوند در سوره سباء بیان کرد تبعیت از شیطان سبب سلطه پیدا کردن او بر انسان ها میشود که چنین کاری را فقط اهل شک و تردید انجام میدهند نه اهل  یقین .

النحل :

  فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْءَانَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ(98)

هنگامى كه قرآن مى‏خوانى، از شرّ شيطان رانده شده ، به خدا پناه بر! (98)

  إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذينَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

به درستى كه شيطان ، بر كسانى كه ايمان دارند و بر پروردگارشان توكّل مى‏كنند، تسلّطى ندارد. (99)

   إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ

تسلّط او تنها بر كسانى است كه شیطان  را به سرپرستى خود برگزيده‏اند، و همچنين كسانى كه نسبت به خدا شرك مى‏ورزند (و فرمان شيطان را به جاى فرمان خدا، گردن مى‏نهند) (100)