به نام خدا
سلام علیکم و رحمه الله
به نظرم رسید با تکرار گوشه ای از سخنان عالم اهل البیت امام رضا علیه السلام ، گامی در جهت نشر سخنان زیبای ایشان بردارم تا موجبات خشنودی امام زمان عجل الله فرجه الشریف و حضرت معصومه علیها السلام ، صاحب نعمت قمیون را فراهم کنم .
همانگونه که آگاه هستید در زمان امام رضا علیه السلام ، بیشترین مباحث علمی بین ادیان و بیشترین ترجمه کتب منحرفه از جمله کتب فلسفی صورت گرفت ، به طوری که راه یافت آثار فلسفی به حوزه مملکت اسلامی نیز به همین دوره بر میگردد.
هدف حاکم وقت یعنی مامون (لعنه الله علیه)از ترتیب دادن این مناظره ها و تشویق به ترجمه این کتب ، به چالش کشیدن امام رضا علیه السلام و شکست دادن ایشان در مناظرات علمی بود .
گوشه ای از مناظره امام علیه السلام با سران ادیان همچون یهودیت ، مسیحیت ،و زردشت را برای شما به نمایش گذاشته ایم تا زیبایی منطق یک مسلمان برای باری دیگر به جهانیان عرضه شود .
از متخصصین زبان انگلیسی خواهش میکنم که برای ترجمه این متن به زبان انگلیسی مرا یاری کنند
تا این متن ، پیامی باشد زیبا به سوزندگان قرآن .
و امام رضا علیه السلام ، چه زیبا میفرمایند :
خدارحمت کند کسی که امر ما را زنده کرد.
از ایشان پرسیدند : چگونه امر شما زنده میشود؟
حضرت فرمودند : علوم ما را یاد بگیرد و آن را به مردم بیاموزد
به درستی که اگر مردم زیبایی کلام ما را بدانند ، از ما پیروی میکنند(1)
اصل مناظره :
۱) حسن بن محمّد نوفلىّ نقل میکند :
وقتى حضرت رضا عليه السّلام به مرو ونزد مامون ( لعنت خدا بر مامون ) وارد شدند،
خليفه به فضل بن سهل دستور داد تا علماى اديان و متكلّمين مثل جاثليق ، رأس الجالوت، رؤساى صابئين، هربذ بزرگ، و زردشتىها، عالم روميان و علماى علم كلام را گرد هم آورده تا گفتار و عقائد حضرت رضا و نيز اقوال آنان را بشنود (شاید بتواند به این وسیله حضرت رضا علیه السلام را در حضور مردم و علماء ناتوان و بیسواد جلوه دهد ) .
فضل بن سهل نيز آنان را فرا خواند و مأمون را از حضور ايشان آگاه کرد، خليفه نيز دستور داد همه را نزد او حاضر كنند، و پس از خوش آمد گويى به ايشان گفت: شما را براى كار خوبی فراخواندهام، مايلم با پسر عمويم كه از مدينه به اينجا آمده مناظره كنيد، فردا أوّل وقت به اينجا بياييد و كسى از اين دستور سرپيچى نكند.
ايشان نيز اطاعت كرده و گفتند: اى امير المؤمنين به خواست خدا فردا أوّل وقت در اين محلّ حاضر خواهيم شد.
نوفلىّ در ادامه میگوید :
ما نزد آن حضرت سرگرم صحبت بوديم كه ناگاه ياسر؛ خادم آن حضرت وارد شده و گفت: سرور من! أمير المؤمنين به شما سلام رسانده و فرمود: برادرت قربانت شود! دانشمندان مذاهب مختلف، و علماى علم كلام، همگى نزد من حضور دارند، آيا مايليد نزد ما آمده و با ايشان به بحث و گفتگو پردازيد؟ و گر نه خود را به زحمت نينداخته در صورت تمايل ما به خدمت شما بياييم.
حضرت فرمود: به او سلام برسان و بگو متوجّه منظور شما شدم، به خواست خدا فردا صبح خواهم آمد.
راوى ادامه داد: هنگامى كه ياسر رفت، آن حضرت رو بمن كرده فرمود: اى نوفلىّ، تو عراقىّ هستى و أهل عراق طبع ظريف و نكتهسنجى دارند، نظرت در باره اين گردهمايى از علماى اديان و أهل شرك توسّط مأمون چيست؟
عرضه کردم: او قصد آزمودن شما را دارد، و كار نامطمئنّ و خطرناكى كرده است، حضرت فرمود: چطور؟ گفتم: متكلّمين و أهل بدعت؛ مثل علما نيستند، چون عالم؛ مطالب درست و صحيح را انكار نمىكند، ولى ايشان همه؛ أهل انكار و مغالطهاند، اگر بر اساس وحدانيّت خدا با ايشان بحث كنيد، خواهند گفت: وحدانيّتش را ثابت كن، و اگر بگوئيد:
محمّد صلّى اللَّه عليه و آله رسول خدا است، مىگويند: رسالتش را ثابت كن، سپس مغلطه مىكنند، و باعث مىشوند خود شخص؛ دليل خود را باطل كند و دست از حرف خويش بردارد، قربانت گردم، از ايشان بر حذر باشيد ومواظب خودتان باشید.( این سخن نوفلی بیانگر ضعف اعتقادی او وشناخت ضعیف او از امام معصوم میباشد )
حضرت ضمن تبسّمى فرمود: اى نوفلىّ، آيا ترس آن دارى ايشان دلائل مرا باطل كرده و مرا مجاب کنند؟! گفتم: نه بخدا، در باره شما چنين هراسى ندارم و اميدوارم خداوند شما را بر ايشان پيروز فرمايد.
فرمود: اى نوفلىّ، مىخواهى بدانى مأمون چه وقت از اين كار پشيمان خواهد شد؟
گفتم: آرى،
فرمود: وقتى كه ببیند كه با أهل تورات با توراتشان و با اهل انجيل با انجيلشان و با أهل زبور با زبورشان و با صابئين با عبرى و با زردشتيان به فارسى و با روميان به رومى و با هر فرقهاى از علما بزبان خودشان بحث مىكنم، و وقتی كه ببنید همه را مجاب كردم و در بحث بر همه چيره شدم و تمام ايشان سخنم را پذيرفتند، مأمون درخواهد يافت آنچه بدنبال آن مىباشد درخور او نيست، در اين زمان است كه او پشيمان خواهد شد، لا حول و لا قوّة إلّا باللَّه العليّ العظيم.
بامدادان، فضل بن سهل نزد امام رضا علیه السلام آمده و گفت: فدايت شوم، پسر عموى شما منتظر است، و تمام علما و دعوتشدگان حاضرند، كى تشريف مىآوريد؟
حضرت فرمود: شما زودتر برويد، من هم بخواست خدا خواهم آمد. سپس وضو گرفته، و مقدارى سويق (نوعى خوراكى از قبيل آش يا حليم است) ميل فرموده و قدرى نيز به ما دادند، آنگاه همه خارج شده نزد مأمون رسيديم،
مجلس پر از جمعيّت بود و محمّد ابن جعفر (عموى امام ) به همراه گروهى از سادات و نيز فرماندهان لشكر در آن مجلس حضور داشتند.
وقتى آن حضرت وارد مجلس شدند، مأمون و محمّد بن جعفر و تمام سادات حاضر در مجلس به احترام امام رضا عليه السّلام برخاستند، حضرت و مأمون نشستند ولى بقيّه به احترام حضرت ، همان طور ايستاده بودند تا اينكه خليفه دستور نشستن داد، و مأمون مدّتى با آن حضرت گرم صحبت شد،
سپس رو به جاثليق كرده گفت: اى جاثليق، اين فرد علىّ بن موسى بن جعفر؛ پسر عمويم، و از اولاد فاطمه- دخت پيامبرمان- و علىّ بن أبى طالب- صلوات اللَّه عليهم- مىباشد، ميل دارم با او صحبت كنى و بحث نمايى و حجّت آورى و انصاف را رعايت كنى.
جاثليق گفت:
اى أمير المؤمنين، چگونه با كسى بحث كنم كه به كتابى استدلال مىكند كه من آن را قبول ندارم، و به گفتار پيامبرى احتجاج ميكند كه من به او ايمان ندارم؟
امام فرمود: اى مرد مسيحى، اگر از انجيل برايت دليل بياورم آيا مىپذيرى؟
جاثليق گفت: مگر مىتوانم آنچه انجيل فرموده ردّ كنم؟
بخدا قسم بر خلاف ميل باطنىام آن را قبول خواهم كرد.
امام فرمود: اكنون، هر چه مىخواهى سؤال كن و جوابت را بگير.
جاثلیق پرسيد: در باره نبوّت عيسى و كتابش چه عقيده دارى؟ آيا منكر آن دو هستى؟
امام فرمود: من به نبوّت عيسى و كتابش و به آنچه امّتش را بدان بشارت داده و حواريّون نيز آن را قبول كردهاند ايمان دارم و به عيسايى كه به نبوّت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و كتاب او ايمان نداشته و امّت خود را به او بشارت نداده؛ كافرم.
جاثليق گفت: مگر هر حكمى نياز به دو شاهد عادل ندارد؟
امام فرمود: آرى، او گفت: پس دو گواه عادل از غير همدينان خود كه مسيحيان نيز او را قبول داشته باشند معرّفى فرما، و از ما نيز از غير هم دينانت دو شاهد عادل بخواه.
امام فرمود: اكنون منصفانه سخن گفتی ، آيا فردى كه نزد حضرت مسيح داراى مقام و منزلتى بود قبول دارى؟
جاثليق گفت: اين شخص عادل كيست؛ نامش را بگو؟
امام فرمود: نظرت در باره يوحنّا ديلمى چيست؟
جاثليق گفت: به به!! نام محبوبترين شخص نزد مسيح را بردى!
امام فرمود: تو را سوگند مىدهم آيا در انجيل نيامده كه يوحنّا گفت: مسيح مرا به كيش محمّد عربى آگاه نمود و بشارت داد كه بعد از او خواهم آمد و من نيز به حواريّون مژده دادم و آنان به او ايمان آوردند؟
جاثليق گفت: بله، يوحنّا از قول حضرت مسيح اين طور نقل كرده و نبوّت مردى را بشارت داده و هم به أهل بيت و وصىّ او مژده داده، ولى معيّن نكرده كه اين ماجرا چه وقت اتّفاق خواهد افتاد و ايشان را براى ما معرّفى نكرده است تا ايشان را بشناسيم.
امام فرمود: اگر فردى كه بتواند انجيل بخواند را در اينجا حاضر كنم و مطالب مربوط به محمّد و أهل بيت و امّت او را برايت تلاوت كند آيا ايمان مىآورى؟
جاثليق گفت: سخن نيكى است، آن حضرت نيز پس از احضار نسطاس رومى ، به او فرمود: سفر سوم انجيل «1» را تا چه حدّى در حفظ دارى؟
گفت: به تمام و كمال آن را حفظ مىباشم، سپس رو به رأس الجالوت نموده و فرمود:
آيا انجيل خواندهاى؟
گفت: آرى،
امام فرمود: من سفر سوم را مىخوانم، اگر در آنجا مطلبى در باره محمّد و أهل بيت او- عليهم السّلام و امّتش بود، شهادت دهيد و اگر مطلبى در اين باره نبود، شهادت ندهيد،
سپس امام عليه السّلام ضمن خواندن سفر سوم تا به ذكر پيامبر رسيد؛ توقّف كرده فرمود:
اى نصرانى تو را به حقّ مسيح و مادرش قسم، آيا دريافتى كه من عالم به انجيل مىباشم؟
گفت: آرى،
سپس مطلب مربوط به محمّد و أهل بيت و امّتش را تلاوت فرمود،
گفت: حال چه مىگويى؟
اين عين سخن مسيح عليه السّلام است،
اگر مطالب انجيل را تكذيب كنى، موسى و عيسى عليهما السّلام را تكذيب كردهاى و اگر اين مطلب را منكر شوى، قتل تو واجب است، زيرا به خدا و پيامبر و كتاب خود كافرشدهاى، جاثليق گفت: مطلبى را كه از انجيل برايم روشن شود انكار نمىكنم، بلكه بدان اذعان دارم.
امام فرمود: شاهد بر اقرار او باشيد!.
امام در ادامه فرمود : هر چه مىخواهى سؤال كن.
جاثليق گفت: حواريّون حضرت مسيح و نيز علماى انجيل چند نفر بودند؟
حضرت رضا عليه السّلام فرمود: از خوب كسى پرسيدى؛ حواريّون دوازده نفر و عالم و برترشان ألوقا بود.
و علماى مسيحيان سه نفر بودند: يوحنّاى اكبر در «أج»،
يوحنّا در «قرقيسيا»،
و يوحنّا ديلمىّ در رجّاز
و مطالب مربوط به رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و أهل بيت و امّت او نزد وى بوده و هم او بود كه امّت عيسى و بنى اسرائيل را به نبوّت حضرت محمّد و أهل بيت و امّتش، مژده داد.
سپس فرمود: اى مسيحى، قسم به خدا ما به عيسايى كه به محمّد صلّى اللَّه عليه و آله مؤمن بود، ايمان داريم،
و نسبت به عيساى شما ايرادى نداريم جز ضعف و ناتوانى و كمى نماز و روزه او!
جاثليق گفت: بخدا سوگند، دانش خود را تباه ساخته و خود را تضعيف نمودى، مىپنداشتم تو عالمترين فرد در بين مسلمين هستى!
امام فرمود: مگر چطور شده؟
جاثليق گفت: شما معتقدى كه عيسى ضعيف بود و كم روزه مىگرفت و كم نماز مىخواند و حال آنكه آن حضرت حتّى يك روز هم بدون روزه سپرى نکرد و يك شب نيز بخواب نرفت، و هميشه روزها روزه بود و شبها شب زندهدار!
امام فرمود: براى نزديكى و تقرّب به چه كسى روزه مىگرفت و نماز مىخواند؟!
جاثليق نتوانست جوابى دهد و ساكت ماند!!. ( چرا که بندگی حضرت عیسی و نمازو روزه و عبادت او با خدا بودنش در تضاد است .خدا که خودش را عبادت نمیکند )
امام فرمود: اى نصرانىّ از تو سؤالى دارم،
جاثليق گفت: بفرماييد، اگر بدانم جواب مىدهم، امام فرمود: چرا قبول ندارى كه عيسى با اذن خدا مردهها را حيات مىبخشيد؟
جاثليق گفت: زيرا احياكننده مردگان و شفا دهنده كوران و شفاد هنده کسانی که مبتلا به پيسى هستند ، چنين كسى معبود و شايسته پرستيدن است.
امام فرمود: «يسع» نيز اعمالی مانند كارهاى عيسى انجام مىداد،
او بر آب راه مىرفت و مرده را حيات مىبخشيد، و نابينا و بيمار پيسى را شفا مىداد، ولى امّتش وى را خدا ندانسته و هيچ كس وى را پرستش نكرد،
و «حزقيل» پيامبر نيز همچون عيسى بن مريم مرده زنده كرد؛
سى و پنج هزار نفر را پس از گذشت شصت سال از مرگشان، زنده كرد.
سپس آن حضرت رو به رأس الجالوت كرده فرمود:
آيا ماجراى اين تعداد از جوانان بنى اسرائيل را در تورات ديدهاى؟
بختنصّر ايشان را از بين اسيران بنى اسرائيل كه در وقت حمله به بيت المقدّس اسير شده بودند برگزيده و به بابل برد، خداوند نيز وى را به سوى ايشان فرستاد و او آنان را زنده نمود، اين مطلب در تورات موجود است و هر كدام از شما انكار كند كافر است.
رأس الجالوت گفت:
اين ماجرا را شنيدهام، و از آن باخبرم.
امام فرمود: صحيح است، اكنون نيك دقّت كن و بنگر آيا اين سفر از تورات را صحيح مىخوانم؟
سپس حضرت آن آيات از تورات را بر ما تلاوت نمود، يهودى با شنيدن تلاوت و صوت آن حضرت، با شگفتى، جسم خود را به راست و چپ حركت مىداد، سپس حضرت رو به جاثليق كرده پرسيدند: آيا اينها پيش از عيسى بودهاند يا عيسى پيش از آنان؟
جاثليق گفت: آنان پيش از عيسى بودهاند،
فرمود: قريش ، همگى نزد آن حضرت محمد صلّى اللَّه عليه و آله آمده و خواستند كه آن جناب مردههايشان را زندهكند، رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله؛ علىّ بن أبى طالب عليه السّلام را همراه ايشان به صحراء (قبرستان) فرستاده و فرمود: در آنجا با صداى بلند افرادى را كه اينان خواهان زندهشدنشان هستند صدا بزن و تك تك نام ايشان را ببر و بگو: محمّد رسول خدا مىگويد:
به اذن خدا برخيزيد!
پس همه برخاسته، خاكهاى سرشان را مىتكاندند، و مردان قريش نيز از ايشان در باره امورشان پرسش مىكردند و در ضمن گفتند: محمّد پيامبر شده است، مردگان از خاك برخاسته گفتند: اى كاش، ما نيز وى را دريافته به او ايمان مىآورديم،
و رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نيز افراد نابينا يا مبتلا به پيسى و ديوانگان را شفا داده است،
با حيوانات، پرندگان جنّ و شياطين صحبت كرده است، ولى ما آن حضرت را خدا نمىدانيم،
و در عين حال منكر فضائل اين دسته از پيامبران نيستيم، شما كه عيسى را معبود خود مىخوانيد، بايد دو پيامبر: يسع و حزقيل را نيز معبود خود بدانيد،
زيرا آن دو نيز نظير عيسى مردگان را زنده مىكردند،
و معجزات ديگر او را نيز انجام مىدادند.
و همچنين تعدادى از بنى اسرائيل كه به هزاران نفر مىرسيدند، از بيم طاعون از ديار خود خارج شدند، ولى خداوند جان ايشان را در يك لحظه گرفت، أهل آن ديار، اطراف آن مردگان حصارى كشيدند و آنان را به همان حال رها كردند تا استخوانهايشان پوسيد، روزى يكى از انبياء بنى اسرائيل از آنجا عبور ميكرد، از كثرت استخوانهاى پوسيده به شگفت آمد، خداوند به او وحى فرمود كه: آيا ميل دارى ايشان را براى تو زنده كنم تا آنان را انذار كرده و دين خود را تبليغ كنى؟ گفت: آرى، اى پروردگار من.
پس خداوند وحى فرستاد كه ايشان را صدا بزن، او نيز چنين ندا كرد: اى استخوانهاى پوسيده! به فرمان خدا برخيزيد!
در يك آن ، همه زنده شده و با تكاندن خاك از سر خود برخاستند.
و ديگر حضرت ابراهيم خليل عليه السّلام وقتى پرندگانى را گرفته و تكّه تكّه نمود، و هر قسمت را بر روى كوهى قرار داد؛ سپس همه را خواند و زنده شدند و به سوى او آمدند.
و همچنين حضرت موسى عليه السّلام و هفتاد نفر همراهش كه از بين بنى اسرائيل انتخاب كرده بود وقتى به كوه رفتند و گفتند: تو خدا را ديدهاى، او را به ما نيز نشان بده، او گفت:
من او را نديدهام، ولى ايشان اصرار كرده گفتند: «ما كلام تو را تصديق نمىكنيم مگر اينكه آشكارا خدا را ببينيم- بقره: 55»، در نتيجه صاعقهاى آنان را سوزاند و نابود ساخت.
و موسى تنها ماند و به خداوند عرض كرد: خداوندا! من هفتاد تن از بنى اسرائيل را برگزيدم و همراه خود آوردم، و اكنون تنها برميگردم، چطور امكان دارد قوم من سخنانم را در اين واقعه بپذيرند؟ اگر مىخواستى؛ هم من و هم ايشان را قبلًا از بين مىبردى، آيا ما را بخاطر كار بىخردان هلاك ميسازى؟، خدا نيز ايشان را پس از مرگشان زنده نمود.
) [سپس امام افزود:] هيچ يك از مواردى را كه برايت ذكر كردم نمىتوانى ردّ كنى، زيرا همگى مضمون آياتى از تورات، انجيل، زبور و قرآن است، اگر هر كس كه مرده زنده مىكند و نابينايان و مبتلايان به پيسى و ديوانگان را شفا مىدهد، خدا باشد، پس اينها را هم خدا بدان، حال، چه مىگويى؟
جاثليق گفت: بله، حرف، حرف شماست، معبودى جز اللَّه نيست!!.
سپس امام عليه السّلام به رأس الجالوت فرمود: تو را به ده آيهاى كه بر حضرت موسى نازل شد سوگند مىدهم كه آيا خبر محمّد و امّتش در تورات، موجود هست؟ كه: «آن زمان كه امّت آخر، پيروان آن شتر سوار، بيايند، و خداوند را بسيار بسيار تسبيح گويند، تسبيحى جديد در معبدهايى جديد، در آن روزگار، بنى اسرائيل بايد به سوى ايشان و به سوى پادشاه ايشان روان شوند تا دلهاشان آرام گيرد، چون آنان شمشيرهايى بدست دارند كه توسّط آن از كفّار در گوشه و كنار زمين انتقام مىگيرند» آيا اين مطلب، همين طور در تورات مكتوب نيست؟
رأس الجالوت گفت: آرى، ما نيز آن را همين گونه در تورات يافتهايم.
سپس به جاثليق فرمود: با كتاب «شعيا» تا چه حدّ آشنايى؟
گفت: حرف به حرفش را مىدانم.
سپس به آن دو فرمود: آيا قبول داريد كه اين مطلب از گفتههاى شیعاست ؟ «اى مردم، من تصوير آن شخص سوار بر درازگوش را ديدم در حالى كه لباسهايى از نور بر تن داشت و آن شتر سوار را ديدم كه نورش همچون نور ماه بود»؟
آن دو جواب دادند: بله، شعيا اين گونه گفته است.
امام فرمود: آيا با اين گفته عيسى عليه السّلام در انجيل آشنا هستيد: «من به سوى خداى شما و خداى خودم خواهم رفت، و فارقليطا خواهد آمد «1» و اوست كه به نفع من و به حقّ
شهادت خواهد داد همان طور كه من براى او شهادت دادم، و اوست كه همه چيز را براى شما تفسير خواهد كرد، و اوست كه رسوائيهاى امّتهاى را آشكار خواهد كرد، و اوست كه ستون خيمه كفر را خواهد شكست».
جاثليق گفت: هر چه از انجيل بخوانى آن را قبول داريم.
امام فرمود: آيا قبول دارى اين مطلب در انجيل موجود است؟
گفت: آرى.
حضرت افزود: آن زمان كه انجيل نخست را گم كرديد، آن را نزد چه كسى يافتيد و چه كسى اين انجيل را براى شما وضع كرد؟.
جاثليق گفت: ما فقطّ يك روز انجيل را گم كرديم و سپس آن را تر و تازه يافتيم، يوحنّا و متّى آن را براى ما پيدا كردند.
فرمود: چقدر نسبت به قصّه اين انجيل و علماى آن بىاطّلاع هستى؟ اگر اين مطلب همان طور باشد كه تو مىگويى، پس چرا در مورد انجيل دچار اختلاف شديد؟
اين اختلاف در همين انجيلى است كه امروزه در دست داريد، اگر مثل روز نخست بود كه در آن دچار اختلاف نمىشديد، ولى من مطلب را برايت روشن مىكنم:
آن زمان كه انجيل نخست گم شد، مسيحيان نزد علماى خود گرد آمده و گفتند: عيسى بن مريم كشته شده و انجيل را نيز گم كردهايم، شما علما نزد خود چه داريد؟
الوقا و مرقابوس و يوحنّا و متّى گفتند: ما انجيل را از حفظ هستيم و هر روز يك شنبه يك سفر از آن را براى شما خواهيم آورد، محزون نباشيد و كنيسهها را خالى نگذاريد، هر يك شنبه، يك سفر از آن را براى شما خواهيم خواند تا تمام انجيل را گرد آوريم.
سپس آن حضرت فرمود: الوقا، مرقابوس، يوحنّا و متّى نشستند و اين انجيل را پس از گم شدن انجيل نخست براى شما نگاشتند، و اين چهار نفر شاگرد شاگردان اوّلين بودند، آيا اين مطلب را مىدانستى؟
جاثليق گفت: اين مطلب را تا به حال نمىدانستم، و از بركت آگاهى شما نسبت به انجيل، امروز برايم روشن شد، و مطالب ديگرى را كه تو مىدانستى از شما شنيدم، قلبم شهادت مىدهد كه آنها همه حقّ است، از فرمايشات شما بسيار استفاده كردم.
امام فرمود: به نظر تو، گواهى اين افراد چطور است؟
جاثليق گفت: گواهى اينان قابل قبول مىباشد، اينان علماى انجيل هستند و هر چه را تأييد كنند و بدان شهادت دهند حقّ و درست است.
امام عليه السّلام به مأمون و أهل بيتش و ساير حضّار فرمود: شما گواه باشيد، گفتند: ما گواهيم، سپس به جاثليق فرمود: تو را به حقّ پسر (عيسى) و مادرش (مريم عليهما السّلام) سوگند مىدهم، آيا مىدانى كه متّى گفته است: مسيح، فرزند داود بن ابراهيم بن اسحاق بن- يعقوب بن يهوذا بن خضرون است و مرقابوس در باره اصل و نسب عيسى بن مريم عليهما السّلام گفته است: او «كلمه» خدا است كه خداوند او را در جسد انسانى قرار داد و به صورت انسان درآمد، و الوقا گفته است: عيسى بن مريم عليهما السّلام و مادرش انسانهايى بودند از خون و گوشت كه روح القدس در آنان حلول كرد، و در ضمن قبول دارى كه از قسمتى از مطالب اين است كه فرموده: «اى حواريّون، براستى و صداقت برايتان مىگويم: تنها كسى مىتواند به آسمان صعود كند كه از همان جا آمده باشد جز راكب شتر؛ خاتم الأنبياء، كه او به آسمان صعود مىكند و فرود مىآيد»، نظرت راجع به اين كلام چيست؟
جاثليق گفت: اين سخن عيسى است و ما آن را انكار نمىكنيم، امام فرمود: نظرت در باره شهادت و گواهى الوقا، مرقابوس و متّى در باره عيسى و اصل و نسب او چيست؟
جاثليق گفت: به عيسى افتراء زدهاند،
امام عليه السّلام به حاضران فرمود: مگر او هم اكنون پاكى و صداقت ايشان را تأييد نكرد و نگفت آنان علماى انجيل هستند و گفتارشان كاملًا حقّ و حقيقت است؟
جاثليق گفت: اى عالم أهل اسلام، ميل دارم مرا در مورد اين چهار تن معاف دارى، امام فرمود: قبول است، تو را معاف كرديم، حال هر چه مىخواهى پرسش كن.
جاثليق گفت: بهتر است ديگرى سؤال كند، سوگند به حقّ مسيح كه من فكر نمىكردم در علماى مسلمين كسى مثل شما وجود داشته باشد.
امام رو به رأس الجالوت كرده فرمود: اكنون، من از تو پرسش كنم يا تو مىپرسى؟
گفت: من مىپرسم، و تنها جوابى را قبول مىكنم كه يا از تورات باشد يا از انجيل و يا از زبور داود، يا صحف ابراهيم و موسى.
امام فرمود: پاسخى را از من نپذير مگر اينكه از تورات موسى يا انجيل عيسى و يا زبور داود باشد.
رأس الجالوت گفت: از كجا نبوّت محمّد را اثبات مىكنى؟
امام فرمود: يهودى! موسى بن عمران، عيسى بن مريم، داود خليفه خدا در زمين، به نبوّت او گواهى دادهاند.
رأس الجالوت گفت:
گفته موسى بن عمران را ثابت كن،
امام فرمود: مگر قبول ندارى كه موسى به بنى اسرائيل سفارش نموده و گفت:
«پيامبرى از برادران شما خواهد آمد، او را تصديق كرده و از وى اطاعت نمائيد»، حال اگر خويشاوندى بين اسرائيل (يعقوب) و اسماعيل و رابطه بين آن دو را از طرف ابراهيم عليه السّلام مىدانى، آيا قبول دارى كه بنى اسرائيل برادرانى غير از فرزندان اسماعيل نداشتند؟
رأس الجالوت گفت: آرى، اين همان گفته حضرت موسى است و ما آن را ردّ نمىكنيم، فرمود: آيا از برادران بنى اسرائيل پيامبرى غير از محمّد صلّى اللَّه عليه و آله آمده؟
گفت: نه.
فرمود: آيا از نظر شما اين مطلب صحيح نيست؟
گفت: آرى صحيح است،
ولى دوست دارم صحّت آن را از تورات برايم ثابت كنى،
امام فرمود: آيا منكر اين مطلب هستى كه تورات به شما مىگويد: «نور از جانب طور سينا آمد و از كوه ساعير بر ما درخشيد و از كوه فاران بر ما آشكار گرديد»؟
رأس الجالوت گفت:
با اين كلمات آشنا هستم ولى تفسير آن را نمىدانم.
امام فرمود: من برايت خواهم گفت، جمله «نور از جانب طور سينا آمده» اشاره به وحى خداوند است كه در كوه طور سينا بر موسى عليه السّلام نازل كرد،
و جمله: «از كوه ساعير بر ما درخشيد» اشاره به كوهى است كه خداوند در آن بر عيسى بن مريم عليهما السّلام وحى فرمود،
و جمله «از كوه فاران بر ما آشكار گرديد» اشاره به كوهى از كوههاى مكّه است كه فاصلهاش تا مكّه يك يا دو روز مىباشد، و شعياى پيامبر طبق گفته تو و دوستانت در تورات گفته است: «دو سوار را مىبينم كه زمين برايشان مىدرخشد، يكى از آنان سوار بر درازگوشى است و آن ديگرى سوار بر شتر»، سوار بر درازگوش و سوار بر شتر كيستند؟
رأس الجالوت گفت: آنان را نمىشناسم، ايشان را معرّفى كن،
امام فرمود: آنكه بر درازگوش سوار است؛ عيسى است و آن شتر سوار محمّد صلّى اللَّه عليه و آله، آيا اين مطلب تورات را منكر هستى؟
گفت: نه، انكار نمىكنم.
امام عليه السّلام پرسيد: آيا حيقوق پيامبر را مىشناسى؟
گفت: بله، مىشناسم.
امام فرمود: حيقوق چنين گفته است- و كتاب شما نيز همين مطلب را مىگويد-:
((خداوند از كوه فاران « بيان » آورد و آسمانها از تسبيح گفتن محمّد و امّتش پر شده است، سوارانش را بر دريا و خشكى سوار مىكند- و كنايه از تسلّط امّت اوست بر دريا و خشكى-، بعد از خرابى بيت المقدّس كتابى جديد براى ما مىآورد- و منظور از كتاب فرقان است- ))
آيا به اين مطالب ايمان دارى؟
رأس الجالوت گفت: اين مطالب را حيقوق گفته است و ما منكر آن نيستيم.
امام فرمود: داود در زبورش- كه تو نيز آن را مىخوانى گفته است:
«خداوندا! برپاكننده سنّت بعد از فترت را مبعوث كن»،
آيا پيامبرى غير از محمّد صلّى اللَّه عليه و آله را مىشناسى كه بعد از دوران فترت، سنّت را احياء و برپا كرده باشد؟! (فترت یعنی فاصله طولانی ودر این جا منظور فاصله طولانی بین انبیاء الهی میباشد )
رأس الجالوت گفت: اين سخن داود است و آن را قبول دارم، منكر نيستم، ولى منظور او عيسى بوده است و روزگار عيسى همان دوران فترت است،
امام فرمود: تو نمىدانى و اشتباه مىكنى، عيسى با سنّت تورات مخالفت نكرد بلكه موافق آن سنّت و روش بود تا آن هنگام كه خداوند او را به نزد خود بالا برد، و در انجيل چنين آمده است: «پس زن نيكوكار مىرود و فارقليطا بعد از او خواهد آمد و او كسى است كه سنگينىها و سختىها را آسان كرده و همه چيز را برايتان تفسير مىكند، و همان طور كه من براى او شهادت مىدهم او نيز براى من شهادت مىدهد، من امثال را براى شما آوردم، او تأويل را برايتان خواهد آورد»، آيا به اين مطلب در انجيل ايمان دارى؟
گفت: بله، آن را انكار نمىكنم.
امام فرمود: اى رأس الجالوت، از تو در باره پيامبرت موسى بن عمران مىپرسم، گفت: بفرمائيد، فرمود: چه دليلى بر نبوّت موسى هست؟
مرد يهودى گفت: معجزاتى آورد كه انبياى پيشين نياورده بودند،
امام فرمود: مثل چه چيز؟
گفت: مثل شكافتن دريا و تبديل كردن عصا به مار و ضربه زدن به سنگ و روان شدن چند چشمه از آن، يد بيضاء و نيز آيات و نشانههايى كه ديگران قدرت بر آن نداشتند و ندارند، امام فرمود: در مورد اينكه دليل موسى بر حقّانيّت دعوتش اين بود كه كارى كرد كه ديگران نتوانستند انجام دهند، درست مىگويى، حال، هر كس كه ادّعاى نبوّت كند سپس كارى انجام دهد كه ديگران قادر به انجام آن نباشند آيا تصديقش بر شما واجب نيست؟
گفت: نه، زيرا موسى به خاطر قرب و منزلتش نزد خداوند، نظير نداشت و هر كس كه ادّعاى نبوّت كند، بر ما واجب نيست كه به او ايمان بياوريم، مگر اينكه معجزاتى مثل معجزات موسى داشته باشد،
امام فرمود: پس چگونه به انبيائى كه قبل از موسى عليه السّلام بودند ايمان داريد و حال آنكه آنان دريا را نشكافتند و از سنگ، دوازده چشمه ايجاد نكردند، و مثل موسى «يد
بيضاء» نداشتند، و عصا را به مار تبديل نكردند،
يهودى گفت: من كه گفتم، هر گاه براى اثبات نبوّتشان معجزاتى بياورند- هر چند غير از معجزات موسى باشد- تصديقشان واجب است.
امام فرمود: پس چرا به عيسى بن مريم ايمان نمىآورى؟
با اينكه او مرده زنده مىكرد و افراد نابينا و مبتلا به پيسى را شفا مىداد و از گل؛ پرندهاى گلى مىساخت و در آن مىدميد و آن مجسّمه گلى به اذن خداوند به پرندهاى زنده تبديل مىشد؟
رأس الجالوت گفت: مىگويند كه او اين كارها را انجام مىداد، ولى ما نديدهايم، امام فرمود: آيا معجزات موسى را ديدهاى؟
آيا اخبار اين معجزات از طريق افراد قابل اطمينان به شما نرسيده است؟
گفت: بله، همين طور است، امام فرمود: بسيار خوب، همچنين در باره معجزات عيسى اخبار متواتر براى شما نقل شده، پس چرا موسى را تصديق كرديد و به او ايمان آورديد ولى به عيسى ايمان نياورديد؟ مرد يهودى جوابى نداد.
حضرت در ادامه فرمودند:
و همچنين است موضوع نبوّت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و نيز هر پيامبر ديگرى كه از طرف خدا مبعوث شده باشد، و از جمله معجزات پيامبر ما اين است كه يتيمى بوده فقير كه چوپانى مىكرد و اجرت مىگرفت، دانشى نياموخته بود و نزد معلّمى نيز آمد و شد نداشت
و با همه اين اوصاف، قرآنى آورد كه قصص انبياء عليهم السّلام و سرگذشت آنان را حرف به حرف در بردارد و اخبار گذشتگان و آيندگان را تا قيامت بازگو كرده است و از اسرار آنها و كارهايى كه در خانه انجام مىداند خبر مىداد، و آيات و معجزات بىشمارى ارائه دارد.
رأس الجالوت گفت: مسأله عيسى و محمّد از نظر ما به ثبوت نرسيده است و براى ما جائز نيست به آنچه كه ثابت نشده است ايمان آوريم،
امام فرمود: پس شاهدى كه براى عيسى و محمّد صلّى اللَّه عليه و آله گواهى داد، شهادت باطل داده است؟ ( منظور از شاهد همان تصدیق شیعا بر نبوت عیسی و محمد صلی الله علیهماو علی آلهما میباشد که مورد قبول یهودیان و نقل کننده تورات است )
يهودى جوابى نداد.
آنگه امام؛ هربذ بزرگ را فراخواند و فرمود: دليل تو به پيامبرى زردشت چيست؟
گفت: چيزهايى آورده كه قبل از او كسى نياورده است، البتّه ما، خود او را نديدهايم ولى اخبارى از گذشتگان ما در دست است كه او چيزهايى را كه ديگران حلال نكردهاند بر ما حلال كرد، لذا از او پيروى مىكنيم.
امام فرمود: مگر نه اين است كه به خاطر اخبارى كه به شما رسيده، از او پيروى مىكنيد. گفت: بله همين طور است، امام فرمود: ساير امّتهاى گذشته نيز چنيناند، اخبارى مبنى بر دين پيامبران و موسى، عيسى و محمّد- صلوات اللَّه عليهم- به دستشان رسيده است، عذر شما در عدم ايمان به آنان و ايمان به غير آنان بدين امور چيست؟
هربذ خشكش زد!!.
سپس حضرت خطاب به جمعيّت فرمود: اگر در بين شما، كسى مخالف اسلام هست و مىخواهد سؤال كند، بدون خجالت پرسش كند!
در اين موقع عمران صابىّ كه يكى از متكلّمين بود، برخاست و گفت: اى دانشمند، اگر دعوت به پرسش نكرده بودى، اقدام به سؤال نمىكردم،
من به كوفه، بصره، شام، و جزيره سفر نموده و با متكلّمين بسيارى برخورد كردهام، ولى كسى را نيافتهام كه بتواند وجود «واحد» ى را كه غير از او كس ديگرى قائم به وحدانيّت نباشد را برايم ثابت كند،
آيا اجازه پرسش به من مىدهى؟
امام فرمود: اگر در بين جمعيّت عمران صابىّ حاضر باشد؛ حتماً تو هستى،
گفت: آرى خودم هستم،
امام فرمود: بپرس ولى انصاف را از دست مده و از سخن باطل و فاسد و منحرف از حقّ بپرهيز،
عمران گفت: بخدا سوگند اى آقاى من، فقط مىخواهم چيزى را برايم ثابت كنى كه بتوانم به آن چنگ زده و تمسّك جويم و به سراغ چيز ديگر نروم.
امام فرمود: آنچه مىخواهى بپرس، أهل مجلس همگى ازدحام كرده و به هم نزديك شدند.
عمران گفت: اوّلين موجود و آنچه را خلق كرد چه بود؟
امام فرمود: پرسيدى، پس خوب دقّت كن!
«واحد» هميشه واحد بوده، هميشه موجود بوده، بدون اينكه چيزى به همراهش باشد، بىهيچ سابقه قبلى، مخلوقى را به گونهاى ديگر آفريد، با اعراض و حدودى مختلف، نه آن را در چيزى قرار داد، و نه در چيزى محدود نمود و نه به مانند و مثل چيزى، ايجادش كرد، و نه چيزى را مثل او نمود، و بعد از آن، مخلوقات را صور مختلف و گوناگون، از جمله:
خالص و ناخالص، مختلف و يكسان، به رنگها و طعمهاى متفاوت آفريد، بدون اينكه نيازى به آنها داشته باشد، و يا براى رسيدن به مقام و منزلتى به اين خلقت محتاج باشد و در اين آفرينش، در خود، زيادى يا نقصانى نديد، آيا اين مطالب را مىفهمى؟
گفت: بله به خدا، اى آقاى من.
حضرت ادامه داد: و بدان كه اگر خداوند، به خاطر نياز و احتياج، مخلوقات را خلق مىكرد، فقط چيزهايى را خلق مىكرد كه بتواند از آنها براى برآوردن حاجتش كمك بگيرد، و نيز در اين صورت شايسته بود كه چندين برابر آنچه خلق كرده بود خلق كند، زيرا هر قدر اعوان و انصار بيشتر باشند، شخص كمكگيرنده قوىتر خواهد شد.
سپس سؤال و جواب ميان آن حضرت و عمران صابى به طول انجاميد و آن حضرت وى را در بيشتر پرسشهايش ملزم نمود تا اينكه پايان كار بدان جا انجاميد كه گفت:
اى آقاى من، شهادت مىدهم كه او همان گونه است كه وصفش نمودى، ولى پرسشى باقى مانده.
فرمود: هر چه مىخواهى پرسش كن.
گفت: در باره خداى حكيم مىپرسم كه او در چه چيزى مىباشد؟ و آيا چيزى او را احاطه نموده است؟ و آيا از چيزى به چيزى ديگر تغيير مكان مىدهد؟ يا نيازى به چيزى دارد؟
فرمود: اين از پيچيدهترين نكاتى است كه مورد پرسش همه مردم مىباشد، و افرادى كه دچار كاستى در عقل و علم و فهم هستند آن را نمىفهمند، و در مقابل، عقلاى منصف از درك آن عاجز نيستند، پس خوب در جواب من دقّت كن و آن را بفهم اى عمران.
امّا مطلب نخست آن: اگر خداوند مخلوقات را به خاطر نياز به ايشان خلق كرده بود، جائز بود كه بگوييم به سمت مخلوقاتش تغيير مكان مىدهد چون نياز به آنان دارد، ولى او چيزى را از روى نياز خلق نكرده است و هميشه ثابت بوده است نه در چيزى و نه بر روى چيز، إلّا اينكه مخلوقات يك ديگر را نگاه مىدارند و برخى در برخى ديگر داخل شده و برخى از برخى ديگر خارج مىشوند، و خداوند متعال با قدرت خود تمام اينها را نگاه مىدارد، و نه در چيزى داخل مىشود، و نه از چيزى خارج مىگردد، و نه نگاهدارى آنان او را خسته و ناتوان مىسازد، و نه از نگاهدارى آنان عاجز است، و هيچ يك از مخلوقات چگونگى اين امر را نمىداند، مگر خود خداوند و آن كسانى كه خود، آنها را بر اين امر مطّلع ساخته باشد، كه عبارتند از: پيامبران الهى و خواصّ و آشنايان به اسرار او، حافظان و نگاهبانان شريعت او، فرمان او در يك چشم بر هم زدن بلكه زودتر به اجرا در مىآيد، هر آنچه را اراده فرمايد، فقط به او مىگويد: موجود شو، و آن شيء نيز به خواست و اراده الهى موجود مىشود، و هيچ چيز از مخلوقاتش از چيز ديگرى به او نزديكتر نيست، و هيچ چيز نيز از چيز ديگر از او دورتر نيست، آيا فهميدى عمران؟!
گفت: بله سرورم، فهميدم، و گواهى مىدهم كه خداوند تعالى همان گونه است كه توضيح دادى و به يكتايى وصفش نمودى، و گواهى مىدهم كه محمّد بنده اوست كه به نور هدايت و دين حقّ مبعوث شده است، آنگاه رو به قبله، به سجده افتاده اسلام آورد.
حسن بن محمّد نوفلىّ گويد:
وقتى ساير متكلّمين، عمران صابى را چنين ديدند- با آنكه سرسخت بود و تا به حال كسى در بحث بر او غلبه نكرده بود- هيچ كس به حضرت رضا عليه السّلام نزديك نشد، و ديگر از حضرت سؤالى نكردند،
كم كم مغرب در آمده و مأمون و حضرت رضا عليه السّلام برخاسته واز مجلس خارج شدند، و مردم نيز متفرّق شدند.
سپس حضرت رضا عليه السّلام پس از بازگشت از منزل فرمود: اى غلام، نزد عمران صابى برو و او را نزد من بياور.
گفتم: فدايت شوم، من مىدانم او كجاست، او نزد يكى از برادران شيعه ما است،
امام فرمود: مانعى ندارد، مركبى به او بدهيد تا سوار شود.
من نزد عمران رفتم و او را آوردم، امام عليه السّلام به او خوش آمد گفتند و لباسى طلبيدند و بر او پوشاندند و مركبى به او دادند و ده هزار دينار خواستند و بعنوان هديّه به او دادند، عرض كردم: فدايت شوم مانند جدّت أمير المؤمنين عليه السّلام رفتار كرديد.
امام فرمود: اين گونه واجب است، سپس دستور شام دادند و مرا سمت راست و عمران را سمت چپ خود نشاندند، بعد از شام به عمران گفتند: به منزل بازگرد و فردا أوّل وقت نزد ما بيا تا از غذاى مدينه به تو بدهيم.
بعد از اين قضيّه متكلّمان از گروههاى مختلف نزد عمران مىآمدند و او سخنان و ادلّه ايشان را جواب داده، باطل مىكرد، تا اينكه از او كناره گرفتند، و مأمون ده هزار درهم به او هديّه داد و فضل نيز به او اموالى بخشيد و مركبى به او داد و حضرت رضا عليه السّلام او را مأمور صدقات بلخ نمود «1» و از اين راه به منافع زيادى دست يافت.
اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم
پست مرتبط:
هدیه امام رضا علیه السلام به انسانها
چهل حدیث زیبای رضوی علیه السلام
منابع :
----------------
(1) مع، [معاني الأخبار] ن، [عيون أخبار الرضا عليه السلام] ابْنُ عُبْدُوسٍ عَنِ ابْنِ قُتَيْبَةَ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنِ الْهَرَوِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُوسَى الرِّضَا ع يَقُولُ رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْيَا أَمْرَنَا فَقُلْتُ لَهُ وَ كَيْفَ يُحْيِي أَمْرَكُمْ قَالَ يَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ يُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ كَلَامِنَا لَاتَّبَعُونَا
۲) الإحتجاج على أهل اللجاج ج2 417 احتجاج الرضا ع على أهل الكتاب و المجوس و رئيس الصابئين و غيرهم ..... ص : 415
احتجاج الرضا ع على أهل الكتاب و المجوس و رئيس الصابئين و غيرهم
